Lưu ý pháp lý: Bài viết cập nhật đến ngày 01/08/2026, nhằm mục đích phổ biến thông tin. Ví dụ chỉ minh họa cách tính; hồ sơ thực tế cần đối chiếu Luật 109/2025/QH15, Nghị định 253/2026/NĐ-CP và hướng dẫn của cơ quan thuế.
Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/07/2026. Riêng quy định đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công và kinh doanh được áp dụng cho kỳ tính thuế năm 2026. Thay đổi đáng chú ý gồm mức giảm trừ gia cảnh mới và biểu thuế lũy tiến rút từ 7 xuống 5 bậc.
1. Các con số cần nhớ
- Giảm trừ cho bản thân người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng, tương đương 186 triệu đồng/năm.
- Giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng.
- Biểu thuế tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú còn 5 bậc.
- Khoản trả cho người không ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 3 tháng, mỗi lần từ 5 triệu đồng trở lên, thuộc trường hợp áp dụng thì khấu trừ 10% trước khi trả.
2. Biểu thuế lũy tiến từng phần 5 bậc
| Thu nhập tính thuế/tháng | Thuế suất |
|---|---|
| Đến 10 triệu đồng | 5% |
| Trên 10 đến 30 triệu đồng | 10% |
| Trên 30 đến 60 triệu đồng | 20% |
| Trên 60 đến 100 triệu đồng | 30% |
| Trên 100 triệu đồng | 35% |
“Thu nhập tính thuế” không phải lương gross và cũng không phải số tiền chuyển khoản. Với tiền lương, tiền công, cần đi từ thu nhập chịu thuế, trừ các khoản được phép như bảo hiểm bắt buộc, giảm trừ gia cảnh và khoản giảm trừ hợp lệ khác để ra thu nhập tính thuế.
Thuế lũy tiến từng phần nghĩa là mỗi phần thu nhập nằm trong một bậc chịu thuế suất của bậc đó; không lấy toàn bộ thu nhập nhân với thuế suất cao nhất vừa chạm tới.
3. Ví dụ tính cho nhân viên không có người phụ thuộc
Giả sử trong một tháng:
- Thu nhập chịu thuế từ tiền lương: 40 triệu đồng.
- Bảo hiểm bắt buộc được trừ: 4 triệu đồng.
- Không có người phụ thuộc và không có khoản giảm trừ khác.
Thu nhập tính thuế minh họa:
40 triệu - 4 triệu - 15,5 triệu = 20,5 triệu đồng
Thuế theo từng phần:
- 10 triệu đầu tiên × 5% = 500.000 đồng.
- 10,5 triệu tiếp theo × 10% = 1.050.000 đồng.
- Tổng thuế minh họa = 1.550.000 đồng.
Nếu lấy toàn bộ 20,5 triệu nhân 10% sẽ ra 2.050.000 đồng và cao hơn 500.000 đồng so với cách lũy tiến đúng.
4. Ví dụ có người phụ thuộc
Vẫn giả sử thu nhập 40 triệu và bảo hiểm 4 triệu, nhưng người lao động có một người phụ thuộc đủ điều kiện, được tính giảm trừ trọn tháng:
40 triệu - 4 triệu - 15,5 triệu - 6,2 triệu = 14,3 triệu đồng
Thuế minh họa:
- 10 triệu × 5% = 500.000 đồng.
- 4,3 triệu × 10% = 430.000 đồng.
- Tổng = 930.000 đồng.
Điều kiện, thời điểm đăng ký và hồ sơ chứng minh người phụ thuộc phải được kiểm tra riêng. Bảng lương không nên tự áp dụng chỉ dựa trên đề nghị miệng của nhân viên.
5. Khấu trừ 10% với lao động ngắn hạn và cộng tác viên
Theo hướng dẫn mới, tổ chức trả tiền công, tiền thù lao hoặc khoản chi khác cho cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng dưới 3 tháng, mỗi lần chi trả từ 5 triệu đồng trở lên, phải khấu trừ 10% trước khi trả nếu thuộc trường hợp quy định.
Nếu cá nhân chỉ có nguồn thu nhập này và ước tính tổng thu nhập chịu thuế sau giảm trừ chưa đến mức phải nộp, cá nhân có thể làm cam kết theo mẫu, với điều kiện đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Đơn vị trả thu nhập phải lưu cam kết và thông tin định danh để chịu trách nhiệm khi không khấu trừ.
Không nên chia một khoản thù lao thành nhiều lần dưới 5 triệu chỉ để tránh khấu trừ. Cơ quan thuế có thể xem xét bản chất hợp đồng và lịch thanh toán.
6. Khi nào phải quyết toán?
Người lao động cần tổng hợp thu nhập cả năm và thuế đã tạm khấu trừ. Một số điểm thực hành:
- Nếu có thu nhập vãng lai bình quân tháng không quá 15 triệu đồng, đã bị khấu trừ 10%, cá nhân thuộc điều kiện có thể không phải quyết toán phần thu nhập đó.
- Cá nhân có thể ủy quyền cho tổ chức trả thu nhập khi đáp ứng đúng điều kiện về nơi làm việc và loại thu nhập.
- Nếu thiếu thuế phải nộp thêm, nộp đúng hạn; nếu nộp thừa, thực hiện bù trừ hoặc hoàn theo lựa chọn và thủ tục.
“Đã khấu trừ hàng tháng” không đồng nghĩa chắc chắn không phải quyết toán. Thưởng, chuyển việc, hai nguồn thu nhập, thay đổi người phụ thuộc hoặc khấu trừ sai có thể làm số cuối năm thay đổi.
7. Doanh nghiệp cần cập nhật hệ thống lương
- Cập nhật mức giảm trừ bản thân và người phụ thuộc đúng kỳ áp dụng.
- Thay biểu thuế 7 bậc bằng 5 bậc nhưng giữ lịch sử tính cũ để giải trình.
- Phân biệt ngày làm việc, ngày trả lương và kỳ tính thuế.
- Rà hợp đồng dưới 3 tháng, cộng tác viên và mỗi lần thanh toán từ 5 triệu đồng.
- Đồng bộ mã số thuế/số định danh và trạng thái người phụ thuộc.
- Đối chiếu bảng lương, chứng từ ngân hàng, tờ khai khấu trừ và sổ kế toán.
- Phát hành chứng từ khấu trừ, xác nhận thu nhập đúng quy trình.
8. Checklist cho người lao động
- Kiểm tra thông tin định danh và mã số thuế.
- Rà người phụ thuộc, thời điểm bắt đầu/kết thúc đủ điều kiện.
- Lưu chứng từ khấu trừ của mọi nơi đã làm việc.
- Tổng hợp thưởng, quyền lợi bằng tiền/không bằng tiền và thu nhập vãng lai.
- Không nhầm lương thực nhận với thu nhập tính thuế.
- Kiểm tra điều kiện ủy quyền trước khi ký giấy ủy quyền quyết toán.
- Đối chiếu số thuế trên ứng dụng/cổng thuế với chứng từ doanh nghiệp.
9. Những sai sót doanh nghiệp thường gặp
- Áp mức giảm trừ mới sai thời kỳ hoặc không tính lại dữ liệu năm 2026 khi cần.
- Dùng một thuế suất cho toàn bộ thu nhập tính thuế.
- Ghi nhận người phụ thuộc trước khi có căn cứ/hồ sơ.
- Không khấu trừ khoản cộng tác viên vì gọi khoản chi là “hỗ trợ”.
- Cho ủy quyền quyết toán dù người lao động không đáp ứng điều kiện.
- Không đối chiếu tổng thu nhập trên tờ khai với chi phí nhân sự trong sổ kế toán.
Nguồn chính thức
- Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 trên Công báo
- Giới thiệu các điểm mới của Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15
- Nghị định 253/2026/NĐ-CP trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ
- Quy định mới về giảm trừ gia cảnh
- Quy định khấu trừ thuế TNCN
- Quy định quyết toán thuế TNCN
Đọc tiếp: Thuế TNDN cho doanh nghiệp nhỏ năm 2026 và Luật Quản lý thuế 108/2025.